BAB 3 : Pilihan Raya Umum | 13 Mei – Sebelum & Selepas

MENYINSINGNYA fajar tahun 1969, saya terus sibuk dengan persiapan untuk Persidangan Perdana-Perdana Menteri Komanwel dalam bulan Januari, dan selepas daripada balik  dari persidangan di London itu barulah Kerajaan mengisytiharkan pada 20 Mac bahawa pilihan raya akan diadakan pada hari Sabtu, 10 Mei dan hari penamaan calon ditetapkan pada hari Sabtu, 5 April.

Parti-parti pun mulalah melipatgandakan kempen yang telah mereka jalankan sebelum itu secara sulit. Daripada perkembangan yang berlaku selepas dari itu, maka dapatlah diduga bahawa pilihihan raya pada kali ini akan menjadi sungguh hebat. Gerakan politik bertambah kuat dijalankan, dan apakala hari penamaan calon hampir tiba, pelbagai tekaan di atas pemilihan calon telah timbul; dan parti-parti lawan pula sekali lagi telah cuba bersatu untuk menentang Perikatan. Usaha mereka itu telah gagal, tetapi persetujuan telah tercapai di kalangan beberapa buah parti untuk tidak bertanding sesama mereka. 

Jelaslah juga bahawa ugutan Parti Buruh hendak memulau pilihan raya itu akan benar-benar dilakukan oleh mereka dengan pihak Komunis menyokong di belakangnya. Pada hari penamaan calon, Polis telah menjumpai 55 bendera komunis di Perak dan pada hari itu juga belia Parti Buruh di Kuala Lumpur telah mengadakan tunjuk perasaaan dengan mengejut. Pada keesokannya, iatiu 6 April, sebuah skuter dipunyai oleh saorang mata-mata (konstabel) telah dijumpai terbakar di Ampang dan sembilan hari kemudian pada 15 April, sebuah kereta ronda Polis telah direjam dengan batu di Cheras. Kedua-dua tempat ini terletak di pinggir Kuala Lumpur.

Pada hari penamaan calon, semua parti seolah-olah menurunkan tandatangan bagi menandakan mulanya pertempuran, dan kempen yang telah pun berjalan dahulu lagi, sekarang akan diperhebatkan.

Cuma sebuah parti sahaja yang bertanding untok semua kerusi, iaitu Parti Perikatan yang memerintah, yang terdiri daripada  Pertubohan Kebangsaan Melayu Bersatu (UMNO), Persatuan Cina Malaysia (MCA) dan Kongres India Malaysia (MIC).

Lima buah parti menentang Perikatan. Parti-parti itu ialah parti-parti yang telah bertanding dalam Pilihan Raya Parlimen:

1. Parti Islam Sa-Tanah Melayu (PAS). Parti Islam yang memerintah negeri Kelantan, dengan mempunyai sembilan orang wakil dalam Parlimen;

2. Parti Gerakan, sabuah part baru  yang dipimpin oleh Syed Hussain Alatas sebagai Presiden, Dr. Lim Chong Eu dan V. David sa-bagai naib-naib presiden dan Dr. Tan Chee Khoon sebagai Setiausaha Agong;

3. Parti Tindakan Demokrat (DAP), sebuah cawangan dari Parti Tindakan Rakyat (PAP) di Singapura, dengan Goh Hock Guan sabagai Setiausaha Agung dan Lim Kit Siang sebagai Setiausaha Penyelenggara;

4. Parti Progressif Rakyat (PPP), dengan Dato’ S.P. Seenivasagam sebagai Presiden; dan

5. Sebuah parti baru di Seremban yang di-kenali dengan nama Pertubuhan China Malaysia Bersatu (UMCO), dengan Chin See Yin sebagai Presiden.

Selain daripada itu, Parti Rakyat, ia-itu sebuah pertubohan berfaham kiri yang di-pengerusikan oleh Kassim Ahmad dan Syed Hussein Ali sebagai Setiausaha Agungnya, telah meletakkan chalon dalam pilihan raya Majlis Undangan 11 buah Negeri. Beberapa orang calon bebas telah bertanding di peringkat Parlimen dan negeri.di Malaysia Barat telah ditetapkan pada 10 Mei; di Malaysia Timor pula hari-hari mengundi telah ditentukan pada beberapa hari hingga penghujung bulan Jun.           

Kempen itu berjalan selama tujuh minggu sebelum daripada  rakyat menentukan pemilihan mereka pada hari pembuangan undi 10 Mei. Pilihan-pilihan raya  yang lepas di Malaysia boleh dikatakan berjalan dalam suasana harmoni, berbanding dengan kehebohan yang berupa kecaman, perbuatan yang tidak sopan dan perkataan-perkataan yang menyentuh perasaan yang telah timbul dalam pilihan raya tahun 1969 ini.

Dari permulaan kempen itu, Pas telah memainkan sentimen perkauman dan agama untok mendapat sokongan orang-orang Melayu di negeri-negeri , selain dari Kelantan di mana mereka telah pun memegang kuasa. Di satu pihak lagi,  DAP, Gerakan dan PPP yang telah mengapi-apikan perasaan dan sentimen orang-orang Cina, dengan mengatakan bahawa mereka akan merampas hak-hak  orang-orang Melayu yang tercatat dalam Perlembagaan; dan menekankan bahawa mereka akan mengamalkan dasar berbilang bahasa di Malaysia jika mereka menang dalam pilihan raya itu. Dengan tidak teragak-agak lagi, keempat-empat  parti itu  telah bertubi-tubi menekankan dalam ucapan-ucapan mereka soal-soal  yang sensitif, dengan menyentuh perasaan kedua-dua kaum yang terbesar di-Malaysia.

Sejak pilihan raya tahun 1964, parti-parti pembangkang telah melancarkan dakyah dengan cara halus untuk mendapatkan beberapa buah kerusi dalam pilihan raya  akan datang, tetapi cara mereka berkempen dalam tahun 1969 telah keluar daripada batas kesopanan. Dengan perbuatan yang saperti itu, maka pergeseran antara dua kaum terbesar nampaknya tidak lagi dapat dielakkan. Komunis segera pula mengambil kesempatan daripada suasana yang keruh itu.

Ancaman Komunis yang bergerak dengan berselindong di dalam mana-mana parti dan dengan apa jua cara untuk mencapai tujuan mereka, adalah sangat berbahaya kerana mereka telah menggunakan cara dakyah yang baru bagi mendapat sokongan orang-orang Cina, terutama dari mereka yang enggan menyifatkan Malaysia sebagai negara tempat tumpah taat setia mereka. Mereka menanamkan perkauman dalam hati dan fikiran orang-orang itu untuk menarik mereka masuk dalam gerakan Komunis.            

Pada masa dahulu, ideologi dan cara mereka telah gagal memberi eksan, kerana rakyat telah pun mendapat kebahagiaan hidup dan beroleh apa yang mereka perlukan untok kehidupan mereka. Mereka sendiri telah dapat melihat dan menanggung kesusahan dan kepahitan hidup dalam tempoh 12 tahun Komunis mengganas, dan mereka tidak akan lupa seumur hidup pengalaman yang pahit itu. Jadi taktik baru mereka, tidak akan berkesan ke atas orang-orang yang telah mengalami hidup pada zaman Darurat itu.

Sementara itu kehidupan rakyat terus berjalan sebagaimana biasa, orang-orang  muda menjadi tua dan kanak-kanak menjadi orang dewasa. Bilangan terbesar pendudok Malaysia pada waktu ini adalah belia belasan tahun atau dalam lingkungan 20-an. Kebanyakan mereka, terutama yang maseh kecil pada masa Darurat dahulu tentulah tidak ingat tentang bagaimana rakyat negara ini telah hidup dalam kesusahan dan ketakutan kerana keselamatan dan nyawa mereka sentiasa terancam pada waktu itu.

Parti Komunis menghalakan taktik barunya itu kapada pemuda dan pemudi ini kerana pada masa Darurat dahulu mereka belum cukup umur untuk memahami kesan perbuatan komunis itu; tetapi sekarang mereka telah dewasa dan boleh mengundi dalam pilihan raya. Komunis juga telah mempengaruhi dan menyesatkan fikiran belia yang belum boleh mengundi dengan harapan moga-moga gerakan yang dijalankan oleh  belia  itu kelak akan menimbulkan pelbagai kesan sehingga boleh menanamkan rasa gelisah dan menghilangkan rasa kepercayaan di kalangan ibu bapa.

Belia yang mendapat perhatian Komunis ialah mereka yang mempunyai perasan kecinaan yang tebal. Jika tidak kesemua, kebanyakan daripada mereka menumpahkan taat setia mereka kepada negara China. Belia yang seperti ini terdapat juga di kalangan ahli-ahli kesemua parti pembangkang, terutama Parti Buruh yang secara terang-terang menggunakan mereka dalam kempen.

Bukan mudah hendak mengawal belia ini atau menahan mereka daripada masuk Komunis. Mereka boleh masuk dengan fikiran dan fahaman, sekali pun tidak dengan tubuh badan sebagai anggota parti itu. Oleh kerena ibu bapa mereka tidak mengawal mereka, maka hubungan mereka dengan keluarga menjadi renggang dan fikiran mereka hanyut; mereka menjadi sesat dan tidak lagi dapat mendengar dan melihat apa yang ada di sekeliling mereka kecuali pujukan Komunis.

Satu lagi golongan di kalangan belia Cina ialah yang bercita-cita tinggi dan berlagak pandai dan bijak bercakap, yang menggelarkan diri mereka golongan terpelajar, dan baru sahaja lulus universiti dan sekarang boleh mengundi, iaitu pemuda dan pemudi yang enggan mengakui perimbangan kuasa  antara golongan politik dan golongan ekonomi, iaitu satu hakikat yang telah diakui dahulunya oleh semua pihak dan telah ditentukan dengan adilnya dalam Perlembagaan.

Belia ini tepat sabagaimana yang dimaksudkan oleh Robert Louis Stevenson di-dalam tulisan-nya yang berbunyi: “Mungkin politik ialah satu-satunya pekerjaan yang dianggap tidak memerlukan sebarang persiapan atau pelajaran.”

Mereka bercita-cita hendak mengambil bahagian dengan bersungguh-sungguh dalam lapangan politik, dengan harapan akhir-nya kelak mereka akan dapat menjadi pemimpin utama bagi orang-orang Cina di dalam kedua-dua lapangan ekonomi dan politik di Malaysia. Mereka tidak redha mengakui adannya lagi kekuasaaan politik di tangan Melayu dan dengan itu mereka berpendapat konsep Malaysian Malaysia yang dianjurkan oleh Lee Kuan Yew secocok dengan cita-cita mereka. Mereka juga tidak mengindahkan hakikat bahawa inilah juga sebabnya Singapura telah ditolak keluar dari Malaysia. Oleh kerana corak politik yang dimainkan oleh PAP pada ketika itu tentu akan membawa kapada timbulnya pertelingkahan kaum, maka saya mengambil keputusan memberi kemerdekaan kepada Singapura untok kepentingan keamanan dan kebahagiaan di-Malaysia.

Kedua-dua golongan belia Cina ini, iaitu belia yang masih belasan tahun dan belia  yang di dalam lingkungan umur 20-an, tidak tertarik hati dengan MCA, iaitu parti politik orang Cina yang terbesar yang sentiasa mendapat sokongan yang kuat daripada golongan ahli-ahli perniagaan Cina. Mereka merasa MCA telah berkuasa terlampau lama, dan bersikap terlampau bertolak ansor, dan pebezaan umur di antara pemimpin-pemimpin MCA dengan mereka itu terlampau jauh. Oleh yang demikian mereka tidak bersetuju dengan dasar MCA yang bekerjasama dengan UMNO untok membentuk sebuah negara Malaysia yang bersatu.

Saya berani berkata bahawa cuma sesuku daripada orang Cina di Malaysia atau pun kurang dari itu yang bersetuju dengan pandangan-pandangan mereka itu, atau pun yang menumpahkan taat setia mereka kepada negara China di bawah pemerintahan Mao Tse-Tung. Tiga suku daripada pendudok Cina mahu hidup dalam aman dan harmoni dengan kaum-kaum lain di negara ini  supaya mereka dengan aman dapat mencari kehidupan atau menjalankan pekerjaan mereka dalam perdagangan atau perniagaan atau pun meneruskan perusahaan yang mereka jalankan dari zaman nenek moyang mereka.

Walau sekuat mana pun cinta mereka itu kapada keamanan, orang-orang Cina yang tiga suku itu tidak dapat menahan kemaraan golongan baru itu, apatah lagi hendak menentang mana-mana pertubuhan yang tersusun rapi yang terdiri daripada orang-orang yang bercita-cita hendak menimbulkan kekacauan, seperti komunis. Mereka juga telah menunjukkan bahawa mereka tidak terdaya hendak menentang anasir kongsi2 gelap yang menjadi kuman masharakat yang sentiasa menindas orang-orang Cina.

 sebuah buku hasil karya Tunku Abdul Rahman terbitan 1969

BAB 2 : Bayangan Masa Lampau | 13 Mei – Sebelum & Selepas

ADA orang berkata bahawa peristiwa yang lepas boleh dijadikan alamat bagi peristiwa-peristiwa yang akan datang, tetapi hanya seorang wali sahaja yang mungkin dapat meramalkan bahawa faktor-faktor penting yang membawa kepada kekacauan yang telah berlaku itu ialah detik-detik kejadian yang berlaku dalam pilihan raya umum tahun 1969.

Sungguhpun begitu, sebelum saya menghuraikan satu persatu tentang peristiwa ini, sukalah saya jelaskan beberapa perkara. Pertama, pilihan raya tahun 1969 dan huru-hara yang berlaku pada 13 Mei itu ada kait-mengait. 

Kesemua pilihan raya yang lepas di negara ini telah dijalankan dengan sempurna dalam suasana muhibah dan saling mengerti. Begitu jugalah  pada hari mengundi pilihan raya 1969 yang jatuh pada hari Sabtu, 10  Mei di Malaysia Barat, kesemuanya telah berjalan dengan licin sebagaimana pilihan-pilihan raya yang telah lalu dengan tidak ada satu pun kejadian yang boleh menghalangnya. Sungguhpun begitu, semasa kempen, perbuatan-perbuatan liar telah dilakukan dan ucapan-ucapan tidak bertanggungjawab telah dikeluarkan. Oleh itu perlulah kita mengkaji apa yang telah berlaku sebelum pilihan raya, dan semasa pilihan raya itu berjalan hinggalah selesai pilihan raya dengan tujuan untuk mencari dan memahami mengapa dan bagaimana rusohan  meletus secara tiba-tiba.

Perkara kedua yang saya suka hendak tegaskan ialah pengaruh fahaman komunis. Tidak  ada negara dalam dunia ini yang boleh berdiri keseorangan, dengan mengasingkan diri untuk menentang pengaruh ideologi atau fahaman dari luar. Malaysia dan semua negara  di Asia pada hari ini sedang menghadapi ancaman dari China. Dengan adanya kemudahan alat-alat perhubungan saperti yang terdapat di zaman kita ini, maka mustahil kita terselamat daripada pengaroh ajaran Komunis yang dipancarkan dari Peking, dan kemudian disebarkan di sini secara tergila-gila  oleh pihak-pihak yang tertentu.

Ada juga sesetengah orang yang mempersendakan saya dengan mengatakan saya terlampau takut kapada Komunis, seolah-olah  ada Komunis di dalam setiap semak, tetapi adalah menjadi kewajipan saya sebagai Perdana Menteri untok menjaga keselamatan negara daripada sabarang ancaman dalam dan luar negara kerana saya sentiasa mendapat maklumat dan laporan sulit. Saya tidak pernah memperkecilkan pengaruh yang ditanam oleh Komunis. Kita mesti sentiasa berwaspada untok mengamati pada sebarang waktu kesan dan pengaruh fahaman Komunis yang mungkin telah meresap ke dalam hati dan fikiran orang-orang  kita, terutama belia.

Peristiwa yang berlaku di Pulau Pinang pada 19 November 1967 adalah satu contoh yang menggambarkan sejauh mana penyokong-penyokong Komunis, sama ada yang bergerak secara terang  atau sulit,. sanggup melakukan sesuatu yang merosakkan kepentingan Malaysia.

Pergaduhan kaum telah timbul di sana apabila anggota-anggota Cina dalam Gerakan Belia Mao Tse-Tung telah mengambil kesempatan atas langkah Kerajaan menurunkan nilai mata wang lama Malaysia sebagai alasan untok melancarkan hartal. Pertemporan-pertempuran telah berlaku, dan orang-orang Melayu dan penyokong-penyokong yang setia kapada Kerajaan menjadi sasaran serangan mereka. Beberapa orang yang terperangkap dalam kejadian itu telah terbunuh atau cedera. Pasukan-pasukan  keselamatan telah berjaya mengembalikan ketenteraman dengan serta-merta dengan mengenakan perintah berkurung dan menangkap orang-orang  yang disyaki.

Tujuan Komunis itu ialah hendak melancarkan hartal ke seluroh negara, tetapi mereka gagal kerana pendudok di tempat-tempat  lain tidak mengindahkan seruan mereka dan menjalankan perniagaan masing-masing  seperti biasa.

Dalam bulan Jun, 1968, hukuman gantung hampir hendak dijalankan ka atas 11 orang Cina yang menjadi anggota Parti Komunis Malaya yang telah dihukum bunuh kerana membantu orang-orang  Soekarno menyerang Selatan (Semenanjung) Malaysia. Perintah hukuman gantung yang sama telah juga ditandatangani ka atas dua orang Melayu di Perak.

Dr. Tan Chee Khoon, yang pada ketika itu menjadi Anggota Parlimen Parti Buruh bagi Kawasan Batu telah membuat rayuan untuk menahan hukuman gantung itu. Bersama-sama  dengan ahli-ahli Parti Buruh dan penyokong-penyokong Komunis, dia telah melancarkan satu kempen yang besar dari rumah ke rumah untuk memungut tandatangan dengan tujuan hendak menimbulkan rasa simpati di kalangan orang ramai terhadap 11  orang yang dihukum bunuh itu.

Akhbar juga memainkan peranan yang besar dalam kempen ini.

Anasir-anasir pro-Komunis telah menghasut ibu bapa dan waris pemuda-pemuda yang dihukum bunuh itu supaya mengadakan perjumpaan untok membantah. Sungguhpun bagitu, rayuan mereka telah ditolak oleh Duli-Duli Yang Maha Mulia Sultan Johor dan Sultan Perak.

Sementara itu, tarikh bagi menjalankan hukuman gantung itu telah hampit. Di luar pintu Penjara Pudu di Kuala Lumpur dan di sepanjang  jalan menuju ke penjara itu, tunjuk  perasaan secara liar telah dilakukan oleh orang-orang  tertentu termasuk belia Komunis. Mereka menbaling batu ka atas kereta yang lalu di situ dan menghalang lalu lintas.

Untuk mengelakkan daripada timbulnya pergaduhan di seluroh negara yang mungkin membawa kapada rusuhan antara kaum yang boleh menumpahkan darah, maka saya sendiri telah menyembahkan rayuan kapada Duli Yang Maha Mulia Sultan Johor dan Duli Yang Maha Mulia Sultan Perak bagi pihak orang-orang  yang dihukum gantung itu, dan kedua-dua baginda telah berkenan meringankan hukuman itu kapada penjara seumor hidup. Sama ada tindakan saya itu betul atau pun salah, tujuan saya ialah semata-mata  hendak menyelamatkan 11 orang Komunis di Johor dan dua orang penderhaka Melayu di Perak daripada mati di tali gantung.

Tunjuk-tunjuk perasaan itu berhenti dan keamanan telah dipulihkan. Sungguhpun begitu masih lagi terdapat rasa gelisah saperti api dalam sekam, dan Kerajaan sedar mungkin perkara ini tidak habis setakat itu sahaja. Jadi Kerajaan telah berusaha sedaya upaya untuk mencegah daripada berlakunya lagi sebarang kekacauan, dengan jalan melipat-gandakan lagi pengawasan sebagai langkah berjaga-jaga. Api dalam sekam perlu diawasi dengan cermat.

Komunis telah mendapat pengalaman dan pengajaran daripada kejadian-kejadian  itu sebagaimana yang terbukti daripada peristiwa-peristiwa yang telah berlaku kemudiannya. Mereka sengaja menaikkan perasaan orang ramai dalam soal 11 orang Cina itu sahaja, tetapi tidak ada langsung suara yang timbul bagi pihak dua orang Melayu. Hasil daripada pengajaran ini, sekiranya orang ramai dapat diapi-apikan hingga sampai pada satu keadaan yang boleh menimbulkan kekacauan dalam garis undang-undang, maka kemungkinan untuk melakukan kekacauan dengan mengapi-apikan perasaan perkauman di luar undang-undang tentulah akan lebeh menggoncangkan seluruh negara. Mereka cuma perlu meniup api itu untuk memarakkan satu kebakaran yang dahsyat.

Sebenarnya anasir-anasir puak pelampau kiri yang sentiasa menunggu  kesempatan untuk menimbulkan kekacauan, tidak belengah-lengah lagi daripada  menunjukkan jalan untuk bertindak pada masa hadapan, bertentangan dengan kepentingan negara. Selepas enam minggu sahaja daripada tarikh  Komunis dan pengkhianat-pengkhianat itu diringankan hukuman pada 13. Oktober, Parti Buruh (iaitu Sosialis) telah mengisytiharkan yang mereka akan memulaukan pilihan raya yang hendak diadakan pada 1969.

Saya tidak mengerti kenapa ahli-ahli politik boleh terpengaruh dengan cara memulaukan pilihan raya kerana percubaan-percubaan yang seperti itu di Malaysia dan Sinagpura pada masa yang lepas sentiasa menemui kegagalan.

Langkah Parti Buruh ini semata-mata meniru taktik Barisan Sosialis Singapura yang telah enggan mengambil bahagian dalam pilihan raya, dan dengan kedegilannya berpegang kapada polisi ini, parti itu akhir-nya telah lenyap. Mereka telah menarik keluar ahli-ahli mereka dari  Dewan Undangan Singapura, tetapi selain daripada itu mereka tidak melakukan sebarang tindakan kekerasan. Mungkin kerana Kerajaan di Singapura itu dipegang oleh kebanyakannya pemimpin-pemimpin Cina, maka Barisan Sosialis mendapati sesuai dengan tujuannya untok mengekalkan negara  itu sebagai tapak untuk kemasukan anasir-anasir subversif Komunis.

Parti Buroh di Malaysia telah mengikut jejak yang buruk itu dan barangkali juga mereka bertujuan hendak menjadi satu parti yang kaku sebagaimana Barisan Sosialis. Pemimpin-pemimpinnya tentulah tidak dapat meramalkan perkembangan yang harus timbul, tetapi mereka berpendapat bahawa sikap mereka yang baru itu mungkin akan menimbulkan bencana yang mereka harap-harapkan. Memanglah menjadi taktik Komunis menyalakan api di bawah seberapa banyak cerek yang boleh, dengan harapan moga-moga salah satu daripadanya akan meletup dengan sendiri-nya.

Terdahulu daripada kejadian itu, tahun 1968 bolehlah dikatakan aman di dalam gelanggang politik setakat yang mengenai dengan parti-parti pembangkang. Satu sahaja perkembangan baru yang telah berlaku, iaitu pengisytiharan bagi menubuhkan sebuah Badan Politik yang baru dalam bulan April, ia-itu Parti Gerakan, yang terdiri dari mereka yang menggelarkan diri mereka bijak pandai dan orang-orang terpelajar yang pendiriannya menentang dasar kerajaan Perikatan.

Ketika itu pengisytiharan hendak mengadakan pilihan raya belum lagi dibuat. Perikatan berkuasa mengisytiharkan satu pilihan raya mengejut pada bila-bila masa di dalam tahun yang penghabisan bagi tempoh perkhidmatannya, tetapi sebaliknya saya telah mengisytiharkan bahawa Kerajaan akan memenuhi tempoh perkhidmatannya selama lima tahun.

Parti Buruh menyifatkan sikap saya ini sebagai satu muslihat, kerana mereka yakin bahawa saya akan melakukan sesuatu yang memeranjatkan. Menurut Perlembagaan, jika pilihan raya tidak diadakan lebih awal, maka ia mestilah diadakan dalam tempoh 95 hari daripada tarikh tamat tempoh perkhidmatan lima tahun yang lepas. Ini bererti  selambat-lambatnya menjelang akhir bulan April 1969.

Tiba-tiba Parti Buruh telah meniru satu lagi perbuatan Barisan Sosialis, iaitu satu langkah yang belum pernah terjadi di dalam negara kita yang demokratik semenjak merdeka. Mereka telah mengisytiharkan bahawa mereka akan menarik keluar dengan serta-merta kesemua ahlinya dari Parlimen atau Dewan Undangan Negeri. Dalam Parlimen mereka mempunyai dua orang ahli iaitu Dr. Tan Chee Khoon dan Lim Kean Siew.

Keputusan ini telah menimbulkan keadaan kelam-kabut dan perpechaan di kalangan ahli-ahli mereka sendiri. Jelaslah kapada orang ramai bahawa tindakan yang baru ini telah disokong sebulat suara oleh kesemua ahli Parti Buruh. Encik Lim mengambil masa berminggu-minggu untuk menbuat keputusan bagi mematuhi keputusan ini, tetapi Dr. Tan telah enggan menarik diri dari Parlimen, kemudian telah meninggalkan rakan-rakannya dalam Parti Buruh dan dengan serta-merta masuk Parti Gerakan yang baru ditubuhkan.

Mungkin juga hal ini satu muslihat dan tipu-helahnya atau partinya untuk menutup kekalahan puak-puak Sosialis dalam pilihan-pilihan raya yang  lepas. Parti baru yang Dr. Tan sendiri menjadi Setiausaha Agongnya telah mendapat sokongan yang kuat daripada ahli-ahli Parti Buroh yang telah lumpuh itu dan juga daripada mereka yang dengan bersulit-sulit  mempunyai simpati terhadap Komunis.

Dengan itu tamatlah perkembangan politik bagi tahun 1968, iaitu dengan bermulanya bulan puasa pada pertengahan November dan perayaan  bersama Hari Raya dan Hari Krismas selama tiga hari berturut-turut. Kehidupan orang-orang Malaysia telah berjalan seperti biasa dengan penuh semangat persahabatan. Begitu-lah kepercayaan dan perasaan kita pada hari menjelangnya tahun baru. Kita tidak dapat meramalkan apa yang terjadi dalam tahun baru itu, tetapi tidak seorang pun berasa waham tentang kejayaan kita di masa hadapan.

sebuah buku hasil karya Tunku Abdul Rahman terbitan 1969