BAB 14 : Putih Kembali | 13 Mei – Sebelum & Selepas

Tiga hari telah berlalu sejak tercetusnya kekacauan di Kuala Lumpur. Pemasyhuran keadaan darurat telah berjalan dengan kuat kuasanya dan Majlis Gerakan Negara (MGN) telah mula menjalankan tugasnya dengan cergas.

Saya merasa yakin bahawa dengan gerakan yang dijalankan setiap hari oleh MGN, maka satu asas yang kukuh telah diadakan bagi menghadapi sebarang kemungkinan yang mungkin timbul, dan juga menjamin supaya keamanan dan kemajuan dapat berjalan selari. Majlis ini mempunyai kuasa yang penuh untuk mengemuka dan melaksanakan sebarang keputusan yang mereka fikirkan perlu bagi menjaga keselamatan negara dan mengembalikan kehidupan rakyat seperti sedia kala.

Rakyat telah mula menyahut seruan Kerajaan supaya memelihara undang-undang dan ketenteraman setelah mereka menjadi biasa dengan pemasyhuran perintah berkurung, tambahan pula mereka mengetahui bahawa ada beribu sukarelawan yang sanggup dan bersedia berkhidmat bersungguh-sungguh.

Dalam tempoh 48 jam ditubuhkan, MGN  telah dapat mengendurkan masa berkurung di beberapa tempat. Tempoh bagi kelepasan telah dipendekkan dari satu hari ke satu hari dan keadaan beransur pulih.

Kelonggaran masa berkurung ini telah dapat diisytiharkan din kawasan-kawasan yang sensitif, iaitu Kampung Bharu dan Jalan Chow Kit seminggu selepas tercetusnya kekacauan. Di kawasan-kawasan inilah pergaduhan mula berlaku.

Setelah suasana menjadi bertambah baik dan kejadian-kejadian buruk telah berkurangan, maka dapatlah kita meninjau kembali dengan fikiran yang tenang hal-hal yang bersangkutan dengan kekacauan itu pada keseluruhannya. Ketika itu dapatlah kita saksikan dengan jelas bahawa kekacauan itu bukanlah merupakan satu kejadian yang meliputi seluruh negara, kekacauan ini sebetulnya tertumpu di sekitar Kuala Lumpur ini sahaja. Inilah hakikat yang benar sekalipun akhbar asing telah menyiarkan cerita-cerita yang bertentangan yang boleh menaikkan bulu roma pembaca.

Di Pantai Timur tidak terdapat rasa bimbang atau curiga. Di Johor dan Negeri Sembilan pula tidak pernah berlaku sebarang kejadian. Sebenarnya perintah berkurung tidak dikenakan di negeri-negeri Pantai Timur dan Johor. Di Melaka beberapa pergaduhan kecil telah berlaku, tetapi secepat itu pula ketegangan dapat ditangani. Begitu juga keadaan di kebanyakan tempat dalam negeri Selangor. Di Perak, Pulau Pinang, Kedah dan Perlis tidak berlaku sebarang kejadian.

Sesungguhnya Pulau Pinang patut mendapat pujian kerana tenang ketika itu, walhal pada masa lalu negeri itulah yang menjadi tempat bermulanya kekacauan. Pulau Pinang ialah negeri di Pantai Barat yang mula sekali mendapat kelonggaran masa berkurung dari subuh hingga tengah malam.

Selain Kuala Lumpur, kawasan-kawasan lain yang memerlukan pengawasan yang ketat ialah Betong, yang terletak di sempadan Kedah dan Perak dengan Thailand. Di sempadan inilah pengganas-pengganas komunis kadang kala muncul sebagaimana masa darurat dahulu, tetapi keadaan itu dapat dikawal pada masa ini (sungguhpun begitu keadaan di situ telah bertambah tegang kemudiannya)

Bagaimanapun suasana pada keseluruhannya belumlah lagi boleh dikatakan pulih seperti sediakala, kerana adanya khabar-khabar angin. Semasa kemuncak kekacauan itu, penyebar khabar-khabar angin sangatlah liar dan meluas sebagaimana yang berlaku di mana-mana juga dalam masa rusuhan.

Selepas dari kekacauan seperti yang telah dialami oleh penduduk Kuala Lumpur, maka tentulah mengambil masa bagi mengembalikan keyakinan orang ramai sepenuhnya. Sekalipun masa berkurung sedang dipendekkan dan perniagaan telah mula dijalankan pada siang hari, tetapi selepas jatuh matahari, jalan-jalan raya boleh dikatakan lengang. Orang ramai lebih suka duduk di rumah pada sebelah malam.

Sekarang setelah orang ramai mula merasai bahawa Kerajaan telah mendapat mengawal balik keadaan, maka anasir-anasir jahat tidak lagi mempunyai sebarang senjata untuk menyebarkan khabar-khabar angin. Anasir-anasir jahat ini menggunakan khabar angin itu dengan sepenuhnya untuk menimbulkan keadaan gelisah.

Anggota kongsi gelap telah mengambil peluang dalam suasana yang seperti ini dengan menawarkan perlindungan dengan satu bayaran. Jika tawaran tidak diterima, mereka akan menimbulkan kekacauan di tempat itu. Apabila berlaku kejadian yang seperti itu, maka perintah berkurung terpaksalah dikenakan dan penduduk di kawasan itu akan mengalami berbagai-bagai kesusahan. Keadaan yang seperti ini dapat dilihat di Kuala Lumpur pada hari-hari kelepasan di hujung minggu di mana lazimnya penduduk bandar ini keluar untuk bersuka ria. Tetapi, keadaan yang seperti ini tidak kelihatan lagi sekarang.

Sekali pun penduduk di Ibu Kota init telah mengubahkan kelaziman hidup mereka, tetapi suasana telah mula beransur-ansur pulih. Dengan kerana itu pada 6 Jun dapatlah saya masuk ke hospital untuk menjalani pembedahan mata dan dirawat sehingga 15 Jun. Doktor-doktor telah lama menasihatkan supaya saya menjalani pembedahan mata itu.

Sebagaimana yang telah saya sebutkan di permulaan buku ini, semasa di hospital itulah saya telah mencatatkan segala ingatan sehingga dapatlah buku ini disusun. Semasa itu juga saya dapat memikirkan dengan tenang soal yang sehabis penting, iaitu mengembalikan kepercayaan orang ramai di dalam dan luar negara, dan juga untuk merancang cara-cara yang sebaiknya supaya timbul kembali perasaan muhibah dan kerjasama sebagaimana yang terdapat di Malaysia pada masa aman. Saya bercita-cita supaya perasaan ini akan sekali lagi menjadi asas utama di dalam penghidupan masyarakat kita.

Apa yang saya fikirkan ialah kemungkinan menubuhkan jawatankuasa muhibah pada peringkat kebangsaan dan negeri di seluruh Malaysia. Sungguhpun begitu selepas 16 Jun manakala saya meninggalkan hospital untuk balik ke Residency, satu peristiwa telah berlaku (yang akan dihuraikan kemudian kelak) yang telah mendukacitakan saya di waktu itu. Kejadian itu telah menggendalakan saya daripada melaksanakan tujuan saya yang besar.

Ketika itu suasana di seluruh negara telah menjadi bertambah-tambah baik sehingga dapatlah masa berkurung dikurungkan lagi di merata-rata tempat kecuali di Betong. Maka berkurung itu ialah daripada pukul 1.00 pagi hingga 4.00 pagi, iaitu satu waktu yang kebanyakan rakyat yang baik sedang tidur lena di rumah masing-masing.

Dua minggu kemudian, iaitu pada 28 Jun, hari Sabtu, bandar Kuala lumpur yang telah mulai sunyi daripada sebarang kejadian buruk sama ada siang atau malam, dengan tiba-tiba bergoncang semula bila berlakunya satu kekacauan baru dan besar di kawasan yang letaknya di sebelah utara iaitu Sentul.

Pergaduhan-pergaduhan baru telah berlaku pada petang itu di Sentul Pasar. Pertengkaran di antara dua orang yang mabuk di Jalan Chow Kit telah mencetuskan rasa takut dan kelam- kabut di kalangan orang ramai, dan kedai-kedai telah ditutup dan orang-orang yang berjalan kaki berlari bertempiaran. Dalam kejadian yang berlaku pada kali ini, lima orang telah terbunuh dan sederet rumah kediaman telah dibakar. Menjelang pukul 6.00 petang itu, kawasan yang berlaku kejadian itu telah diletakkan di bawah perintah berkurung dan pihak polis telah melaporkan “semuanya baik”.

Kejadian di Sentul berlaku ialah kerana beberapa perbuatan provokasi yang telah dilakukan oleh pemuda-pemuda India yang membaling batu ke atas masjid yang ada di kawasan itu. Tidak cukup dengan perbuatan mereka yang tidak bertanggungjawab itu, mereka telah menambah lagi penghinaan ke atas orang-orang Melayu dengan membaling najis manusia ke dalam kawasan masjid. Perbuatan menghina ini telah membakar perasaan orang-orang Melayu di situ sehingga satu rusuhan kecil telah meletus menyebabkan kematian lima orang.

Khabar-khabar angin mengenai perkembangan baru itu segera merebak ke seluruh bandar dan ketika itulah anasir-anasir yang tidak bertanggungjawab telah mengambil peluang untuk melakukan perbuatan jahat. Di Cheras, iaitu kira-kira enam batu jauhnya dari Sentul, kumpulan-kumpulan pemuda telah melempar batu ke atas kenderaan-kenderaan yang lalu di kawasan itu, dan dalam satu kejadian yang lain pula yang berlaku kira-kira sebatu dari Sentul Pasar, samseng-samseng telah mencederakan seorang yang melalui jalan tersebut. Dengan kejadian-kejadian ini maka kawasan tersebut telah diletakkan di bawah satu pengawasan pasukan keselamatan yang ketat, dan perintah berkurung telah dikenakan selama tiga hari. Sementara itu di bahagian-bahagian lain di bandar Kuala Lumpur kehidupan rakyat telah berjalan seperti biasa.

Bandar Kuala Lumpur yang telah mulai pulih seperti sediakala dalam masa enam minggu yang lepas, telah sekali lagi bergegar dengan kekacauan yang baru, lebih-lebih lagi kerana kejadian itu telah berlau dengan tiba-tiba sahaja, Adakah kejadian itu mungkin timbul lagi? Tidakkah memadai pengajaran yang telah mereka dapati pada 13hb. Mei?

Sungguhpun begitu dalam tempoh beberapa hari sahaja penduduk Kuala Lumpur telah bertukar fikiran mereka setelah melihat bahawa Kerajaan pada ketika itu melaksanakan satu pengawasan yang ketat. Dari semenjak itu tidaklah lagi timbul kejadian-kejadian yang baru. Sebaliknya beberapa buah Jawatankuasa Muhibah yang tidak rasmi telah ditubuhkan dengan daya usaha penduduk sendiri.

Penduduk ibu negara telah mulai sedar bahawa kiranya mereka tidak mahu kehidupan ekonomi mereka terjejas, maka kenalah mereka memberi sokongan yang lebih cergas kepada Kerajaan. Orang-orang yang mengalami penderitaan yang paling teruk akibat kekacauan-kekacauan dan perintah-perintah berkurung ialah mereka yang miskin, terutama penjaja-penjaja yang mencari penghidupan mereka pada waktu malam. Bandar Kuala Lumpur telah beransur pulih seperti sediakala dan penduduknya mula merasa yakin. Dengan itu bulan Julai telah berlalu dengan tidak berlaku sebarang kejadian-kejadian buruk.

Sungguhpun begitu satu peristiwa yang sangat buruk telah berlaku pada 27 Julai di sempadan sebelah utara Malaysia Barat. Enam orang askar Malaysia telah terbunuh dan lapan lagi tercedera di dalam satu serang hendap di hutan tebal oleh 30 penganas yang datang dari Thailand. Tempat kejadian ialah kira-kira dua batu daripada Sintok, sebuah kampong di Malaysia yang berdekatan dengan sempadan.

Setelah Kuala Lumpur pulih kembali seperti sedia kala, dan apakala suasana di seluruh negara pada keseluruhannya telah bertambah baik, maka perasaan takut dan bimbang yang telah timbul dari kejadian 13 Mei itu telah beransur-ansur hilang. Dengan itu juga maka masa hadapan negara kita kian menjadi bertambah cerah.

Sekalipun begitu saya sangat dukacita kerana orang-orang Cina di Kuala Lumpur telah terpengaruh dengan khabar-khabar angin bahawa jika mereka membeli durian daripada orang-orang Melayu atau menjual durian itu maka mereka mungkin dipukul. Khabar angin ini mungkin juga ada kebenarannya, tetapi tidaklah patut mereka itu membiarkan diri mereka diancam oleh sekumpulan pemuda yang tidak bertanggungjawab.

Seorang kawan saya telah memberitahu bahawa dia telah diberi beberapa biji durian. Selepas daripada menikmati buah yang lazat ini dengan secara bersembunyi di dalam rumahnya, dia terpaksa dengan secara sulit menggali sebuah lubang untuk menanam kulit durian itu pada sebelah malam. Dia bimbang kiranya kulit-kulit durian itu dibuang dalam tong sampah, maka mungkin cerita yang dia telah melanggar pemulauan itu akan dapat diketahui dari mulut ke mulut, dan dengan itu dia akan menghadapi satu akibat yang buruk.

Kiranya rakyat yang taat mengambil sikap membiarkan diri mereka terperangkap dengan perasaan takut oleh kerana adanya ancaman supaya buah-buahan bermusim ini dipulaukan, maka saya bimbang bahawa kita akan mengambil masa yang lebih panjang untuk mengembalikan keamanan yang sebenar di dalam negara ini. Mereka tahu bahawa penjualan buah-buahan yang bermusim itu ialah untuk selama masa yang tidak lebih dari dua bulan sahaja. Saya suka melahirkan harapan saya moga-moga orang-orang Cina yang taat setia kepada Malaysia menyatukan diri mereka dalam sebuah pertubuhan untuk membantu Kerajaan menentang anasir-anasir yang bersifat anti sosial ini. Inilah sebabnya kita perlu mengadakan Jawatankuasa Muhibah.

Oleh itu pada 21 Julai saya telah mengumumkan rancangan untuk menubuhkan sebuah Majlis Muhibah Kebangsaan, yang akan mempunyai badan-badan yang serupa itu juga di peringkat negeri. Saya telah buat pengisytiharan ini dalam satu mesyuarat Menteri-Menteri Besar dan Ketua-Ketua Menteri yang telah diadakan di Kuala Lumpur, dan menjelang akhir bulan itu saya telah mulai melawat ke seluruh negara untuk mengembalikan perasaan muhibah di merata tempat. Usaha saya ini telah mendapat sokongan dan sambutan dari semua pihak.

Perasaan yang seperti inilah yang sebenarnya tertanam di dalam hati seluruh bangsa Malaysia di semua peringkat dan di kalangan semua kaum. Mereka suka hendak hidup kembali dengan aman dan bahagia kerana tiap-tiap orang sedar inilah cara-cara hidup yang dikehendaki oleh mereka.

sebuah buku hasil karya Tunku Abdul Rahman terbitan 1969

BAB 13 : Keadaan Darurat | 13 Mei – Sebelum & Selepas

Dalam ucapan saya menerusi televisyen dan Radio pada 16hb Mei itu, saya telah berkata:

 “Sekarang kita telah pun mengisytiharkan darurat kerana memerlukan kita bertindak dengan serta-merta; jika tidak maka keadaan ini tentulah akan menjadi bertambah buruk dan tidak akan dapat dikawal lagi dan kita akan menghadapi dengan satu keadaan darurat sebagaimana yang dihadapi oleh British dalam tahun 1948. Ancaman yang kita hadapi sekarang sangatlah genting dan berat dan kita tidak akan ada jalan lain lagi melainkan bertindak dengan segera. Cuma ada satu jalan sahaja yang boleh kita lakukan iaitu mengisytiharkan keadaan darurat dan mengambil segala langkah-langkah yang perlu bagi mencegah keadaan ini daripada bertambah buruk.”

 Pengganas Komunis telah menyusun rancangan mereka untuk mengambil kuasa daripada tangan kita. Mereka telah dapat menarik pengundi-pengundi dengan cara ancaman dan menakutkan mereka, dengan cara memujuk mereka supaya menjatuhkan Perikatan menerusi perjalanan demokrasi, tetapi kita bernasib baik kerana telah mendapat cukup kerusi untuk menubuhkan kerajaan, jika tidak saya tidak tahulah apa yang akan jadi kepada negara ini.

 Mereka telah menolak MCA kerana mereka telah mengecap MCA sebagai Parti pro Melayu dan tidak pro orang-orang Cina Malaysia. Mereka telah dapat menarik orang Cina supaya tidak mengundi MCA dan apa yang lebih pelik lagi ialah mereka telah berjaya mendapat sambutan orang ramai melalui ancaman-ancaman mereka itu. Terdahulu, mereka telah mencuba sedaya upaya untuk menghalang supaya pilihan raya tidak dapat di jalankan tetapi tidak berjaya dan kemudian mereka telah menjalankan cara-cara lain pula untuk merosakkan perjalanan pilihan raya itu. Satu peluang baik telah timbul apakala salah seorang dari mereka telah dibunuh oleh polis sebagai mempertahankan diri dan mereka telah menjadikannya seorang jaguh perjuangan dan mengarak mayat melalui jalan raya, dengan melanggar perintah Kerajaan dan melalui jalan-jalan yang tidak dibenarkan oleh Polis.

 Polis telah bersungguh-sungguh bersabar dan bertindak dengan cermat dan membenarkan perarakan itu terus berjalan. Kiranya polis hilang sabar pada ketika itu, tentulah kekacauan telah berlaku kerana orang-orang ini telah keluar berarak dengan memakai berbagai-bagai jenis senjata untuk bertempur dengan Polis. Dalam perarakan itu mereka telah menunjukkan cogan-cogan anti kerajaan, anti Malaysia, membawa bendera-bendera merah, dan dengan sombong dan megah menunjukkan gambar Mao Tze-Tung dan menyanyi memuji Mao, Ini teranglah taktik pengganas Komunis dan tidak siapa yang boleh menafikan tetapi kita tidak ambil apa-apa tindakan sehinggalah habis pilihan raya. Tetapi kemuncaknya telah sampai apakala mereka mengadakan satu perarakan menyambut kemenangan calon-calon di Kuala Lumpur dengan tidak menurut segala syarat yang telah dikenakan oleh polis. Mereka juga telah melakukan perbuatan-perbuatan yang boleh menaikkan kemarahan orang ramai dengan menggunakan kata-kata cacian dan penghinaan terhadap mereka. Ini adalah perbuatan provokasi yang membangkitkan rasa marah kepada sesiapa jua yang menyaksikannya. Oleh yang demikian nyatalah bahawa tujuan di sebalik perbuatan mereka ialah supaya timbul huru-hara dan kekacauan.

 Oleh itu saya tidak ada jalan lain lagi melainkan terpaksalah menunjukkan kepada anasir-anasir jahat itu bahawa kita ada kerajaan yang akan terus memerintah. Kita telah berada dalam keamanan beberapa lama dari semenjak kita membatalkan darurat dan peraturan-peraturannya. Sekarang mereka mulakan balik dan sebab itu mestilah kita bertindak dengan secepat-cepatnya. Jika tidak, maka tidak lah dapat kita hendak memelihara keamanan dan harmoni dalam negara ini. Oleh kerana peraturan-peraturan darurat telah dikuatkuasakan balik, maka tiap-tiap orang adalah dikehendaki taat kepada undang-undang itu kerana jika tidak orang-orang yang tidak berdosa akan binasa. Untuk mencegah daripada berlaku keadaan itu, maka kerajaan terpaksalah menghadapi anasir-anasir jahat itu dan saya telah meminta semua rakyat yang taat setia kepada negara ini supaya tidak melakukan perbuatan yang boleh menghalang tindakan-tindakan kerajaan dan lebih cepat kita dapat menamatkan darurat ini, maka lebih baiklah bagi semua orang.

 Sekarang saya sedang menubuhkan sebuah Pasukan Pertahanan yang kuat. Orang-orang baru akan diambil untuk masuk menjadi anggota-anggota Pasukan Pertahanan Tempatan atau Local Defence Corp yang akan digunakan dengan sepenuhnya dan pusat-pusat pengambilan anggota pasukan itu akan ditubuhkan seberapa segera di setiap bandar dan pegawai-pegawai tentera akan dipanggil untuk menjalankan kerja ini.

 Tanggungan kita sekarang ialah menghadapi dan mengatasi keadaan darurat itu. Kerja ini berat tetapi boleh diatasi dan dengan sokongan rakyat saya percaya kita akan berjaya. Pusat-pusat pengambilan orang-orang baru akan ditubuhkan dengan segera di Selangor, Perak dan Pulau Pinang dan dalam negeri-negeri lain akan diadakan juga dengan seberapa cepat. Rakyat tidak boleh menjalankan sendiri kuasa kekerasan dengan berbuat sesuka hati mereka kerana orang-orang yang tidak berdosa akan menjadi korban di kedua-dua belah pihak, dan kita tahu bahawa dalam negara ini orang-orang Cina yang taat setia adalah lebih kuat daripada anasir-anasir yang tidak taat setia, tetapi mereka mempunyai pertubuhan yang kuat dan orang-orang yang taat setia itu tidak bersatu. Oleh yang demikian perlulah bagi orang-orang yang hendak berkhidmat kepada negara dalam saat yang genting ini mara ke hadapan dan menawarkan diri mereka untuk berkhidmat dalam pasukan itu. Belia mestilah menyambut seruan untuk mempertahankan negara ini. Saya mengulangi lagi bahawa Malaysia berharap setiap rakyat  yang taat setia hendaklah menunaikan tanggungan mereka.

 Sekarang saya telah pun menubuhkan sebuah Majlis Gerakan Negara atau National Operations Council dan Tun Razak sebagai Pengarah Tindakan atau Director of Operations, dengan diberi tanggung jawab  yang penuh untuk menjalankan pentadbiran di bawah Pengisytiharan Darurat, dan Operations Council ini akan turut dianggotai wakil pasukan-pasukan keselamatan. Tun Razak akan bertanggungjawab terus kepada saya, yang bererti bahawa kebanyakan kerjanya akan diberi keutamaan. Majlis Gerakan (Operations Council) akan ditubuhkan dalam semua negeri dan arahan-arahan akan diberi oleh Majlis Bertindak Kebangsaan di bawah Tun Razak. Mereka yang akan menjadi ahli dalam majlis-majlis ini akan dipilih daripada mereka yang benar-benar jujur dan ikhlas dan mempunyai taat setia yang teguh kepada negara. Tujuan majlis ini ialah untuk menyelaraskan kerja pentadbiran awam, tentera dan polis dalam segala usaha kita hendak mengembalikan keamanan. Kita mesti mengembalikan rasa kepercayaan kepada negara kita dengan seberapa segera yang boleh. Jika tidak maka perniagaan akan terhalang, pentadbiran negara akan rosak dan segala usaha yang kita telah buat untuk kepentingan keamanan dan ekonomi akan menjadi sia-sia. Saya bimbang orang-orang akan tempelak kita dan menuduh bahawa kita mengambil tindakan ini kerana kita tidak mempunyai suara kelebihan yang banyak, tetapi ini tidaklah benar, kita mempunyai suara lebih yang cukup untuk menjalankan pentadbiran, tetapi keadaan yang timbul memaksa kita mengambil langkah-langkah yang kuat dan berkesan bagi menghadapi pengganas-pengganas komunis itu.

 Berjuta-juta ringgit telah rugi dalam perdagangan dan perniagaan dalam masa beberapa hari ini dan begitulah juga beberapa banyak nyawa yang terkorban. Kejadian yang telah berlaku dalam negara kita yang bahagia ini sangatlah mendukacitakan. Marilah kita sekalian bermohon kepada Allah supaya mencucuri rahmat dan mengembalikan balik keamanan kepada negara kita ini.

sebuah buku hasil karya Tunku Abdul Rahman terbitan 1969

BAB 12 : Tindakan Dan Kejadian | 13 Mei – Sebelum & Selepas

HARI Rabu, 14 Mei 1969 adalah hari yang sibuk bagi saya dan penuh dengan tindakan-tindakan dan kejadian-kejadian yang menakjubkan.

Inilah hari Rabu yang pertama selepas daripada hari mengundi, dan sekiranya negara tidak berada di dalam kekacauan, maka menurut kebiasaannya saya patut menerima panggilan daripada Istana Negara untuk mengadap Duli Yang Maha Mulia Seri Paduka Baginda Yang di-Pertuan Agong sebagai ketua parti Perikatan yang menang dalam pilihan raya untuk menerima surat tauliah bagi menubuhkan sebuah Kerajaan baru.

Selepas mengadap dan setibanya saya balik ke Residency, barulah saya mengambil keputusan untuk melantik ahli-ahli Kabinet dan mengaturkan supaya menteri-menteri yang dilantik pergi ke istana untuk mengangkat sumpah dihadapan Duli Yang Maha Mulia di mana saya sendiri hadir bersama. Biasanya hari mengangkat sumpah diadakan dengan istiadat yang penuh penghormatan dan merupakan satu majlis yang gembira.

Sebaliknya oleh kerana saya terpaksa menghadapi krisis negara, maka saya telah mengadap Duli Yang Maha Mulia untuk melaporkan bencana yang telah menimpa negara kita ini dengan tidak semena-mena.

Saya juga telah mengadakan satu mesyuarat khas antara menteri-menteri kanan Kabinet lama pada pagi itu di Residency dan telah juga menjemput Tun Dr. Ismail bin Dato’ Abdul Rahman, seorang rakan kabinet yang telah bersara untuk hadir dalam mesyuarat itu.

Saya telah menawarkan dirinya kepada Tun Abdul Razak menerusi telefon dahulu semalam untuk perkhidmatan kepada negara dalam apa jua jawatan jika saya memerlukan perkhidmatannya. Tun Abdul Razak telah menyampaikan ucapan terima kasih kepadanya, lebih-lebih lagi kerana beliau tahu bahawa Tun Dr. Ismail tidak begitu sihat dan telah bercadang hendak pergi ke England untuk diperiksa oleh seorang pakar perubatan.

Pada kebiasaannya hari Rabu ialah hari mesyuarat Kabinet, tetapi pada kali ini mesyuarat yang pertama bagi Kabinet yang baru tidak diadakan dan sebagai gantinya saya telah mempengerusikan sebuah Kabinet sementara bagi ’Darurat’. Saya telah memberitahu rakan-rakan saya mengenai cadangan-cadangan yang saya telah putuskan pada malam tadi.

Pertama sekali saya telah memberitahu mereka bahawa perlulah saya menasihatkan Duli Yang Maha Mulia supaya mengisytiharkan darurat di seluruh negara kerana tidak ada jalan lain lagi yang lebih berkesan untuk menghadapi keadaan yang sedang berlaku. Saya juga memberitahu mereka bahawa pilihan raya di Malaysia Timur kenalah ditangguhkan dengan tidak tentu masanya.

Saya juga telah mengambil keputusan hendak menubuhkan sebuah Majlis Gerakan Negara untuk menyelenggara segala perkara-perkara yang bersangkutan dengan darurat. Serentak dengan itu saya juga akan menubuhkan sebuah Kabinet Darurat yang terdiri daripada ahli-ahli yang lama dan ahli-ahli yang baru untuk menyelenggara perkara-perkara pentadbiran.

Tujuan saya menubuhkan sebuah Kabinet Darurat ialah supaya di satu masa kelak dapat dirundingkan bagi penubuhan sebuah Kabinet yang kekal, dan buat sementara waktu dapatlah Kabinet Darurat ini menguruskan dengan serta-merta segala perkara-perkara yang berlaku dari sehari ke sehari untuk melicinkan pentadbiran. Saya telah memberitahu menteri-menteri kanan bahawa saya akan pergi ke Istana pada petang itu juga untuk memohon kuasa dari Duli Yang Maha Mulia bagi melaksanakan keputusan ini.

Saya telah berunding dengan Tun Abdul Razak bagi menyusun satu rancangan untuk pembahagian makanan kepada orang-orang yang tinggal di kawasan-kawasan yang telah dikenakan perintah berkurung selama 24 jam pada ketika itu dan mereka tidak dapat keluar dari rumah untuk membeli barang-barang makanan yang mereka perlukan. Kami telah mengambil keputusan untuk menjadikan Sekolah Hishamuddin sebagai pusat pembahagian makanan kerana sekolah itu terletak di tengah-tengah ibu kota. Beliau telah mengambil tindakan dengan segera dan pada pagi esoknya pusat pembahagian makanan itu pun mulalah dibuka. 

Apabila saya melawat ke pusat itu pada hari yang tersebut saya sangatlah tertarik hati dengan kerja bersungguh-sungguh yang telah dilakukan  oleh beratus-ratus orang sukarelawan, beberapa orang daripada mereka terdiri daripada diplomat asing dan isteri-isteri mereka. Mereka itu telah menolong membungkus makanan untuk dibahagikan kepada orang ramai. Ramai  daripada mereka comot dengan tepung di muka dan pakaian tetapi mereka bekerja dengan riang dan tenang sekalipun kerja itu berat dan tidak pernah mereka buat sebelumnya. Seorang pegawai muda diplomat telah berkata dengan berseloroh ”sekarang kami menjadi orang bunga” apabila saya lalu berdekatan dengannya. Pada mulanya kerja itu agak kelam-kabut sedikit kerana sukarelawan-sukarelawan itu tidak berpengalaman. Tetapi selepas beberapa hari, kerja-kerja di pusat pembahagian makanan itu telah berjalan dengan lancar.

Pada petang itu saya telah memanggil Peguamcara ke rumah saya untuk merangkakan bersama-sama dengannya pelbagai perisytiharan darurat dalam negara dan juga mengisytiharkan seluruh kawasan dalam Persekutuan sebagai kawasan keselamatan. Pada malam itu juga saya telah mengadap Duli Yang Maha Mulia di Istana bagi mendapatkan tandatangan Baginda atas ke semua pemasyhuran itu.

Pada malam yang kedua itu juga saya telah berucap sekali lagi menerusi televisyen dan radio untuk memasyhurkan penangguhan pilihan raya di Malaysia Timur. Selepas itu saya telah pergi ke Ibupejabat Polis Selangor sehinggalah lepas tengah malam. Begitulah yang telah saya lakukan pada 15. Mei. Pendek kata saya telah melaksanakan tanggungjawab dan kewajipan saya pada 13, 14 dan 15 Mei dengan bersungguh-sungguh dan dengan rasa yang penuh dukacita  siang dan malam. Ketika itulah mata kanan saya telah bertambah rosak.

Saya terapaksa membuat keputusan dan menjalankan tindakan-tindakan yang tersebut itu dengan sebab saya sedar di atas kewajipan Kerajaan unutk menyelamatkan nyawa dan harta benda. Saya insaf bahawa oleh kerana saya menghidapa keuzuran mata, maka tidaklah dapat saya hendak menjalankan kedua-dua tanggungan mentadbirkan negara ini dan menghadapi darurat dengan cekap sebab kerja-kerja itu banyak dan memakan masa.

Sebab itulah saya telah memohon persetujuan Duli Yang Maha Mulia untuk melantik Tun Abdul Razak, yang menjadi Timbalan Perdana Menteri dan Menteri Pertahanan, sebagai pengarah bagi Majlis Gerakan Negara yang dicadangkan. Saya rasa pilihan saya ini sangatlah tepat kerana beliau seorang yang masih muda dan lebih cergas, dan mempunyai tenaga yang banyak. Beliau sangatlah munasabah diberi tanggungan yang berat untuk mengembalikan keamanan di negeri ini memandang kepada pengalaman beliau yang luas di Kementerian Pertahanan dan Kementerian Pembangunan Negara.

Masalah yang kita hadapi ialah mengenai persoalan hidup atau mati sebilangan rakyat negara ini. Oleh yang demikian kewajipan kita ialah memberi keyakinan kepada mereka supaya hilang rasa takut dan bimbang di atas perbuatan-perbuatan puak-puak pelampau dan pengkhianat-pengkhianat dari apa jua kaum.

Kita semua mestilah sedar bahawa krisis ini telah timbul dari pertelingkahan kaum, satu keadaan yang lebih buruk daripada keganasan Komunis, sebab kejadian ini boleh menjahanamkan seluruh asas negara dan boleh menumbangkan keteguhan negara sekiranya tidak diatasi dengan cepat dan berkesan. Kita tidak boleh membuang masa lagi untuk bertindak.

Kita boleh nampak dengan jelas tanggungan dan kewajipan kita. Tun Razak ialah orang yang paling layak menjalankan kerja yang berat itu. Saya yakin dan percaya bahawa dengan pertolongan anggota-anggota Kabinet, pasukan-pasukan keselamatan dan kakitangan Kerajaan serta rakyat yang sangat taat setia, maka tujuan dan cita-cita kita akan dapat dicapai tidak lama lagi.

Oleh yang dimikian saya telah sanggup turun satu atau dua tingkat untuk memberi kuasa yang penuh kepada Tun Razak menjalankan kerja yang penting itu, tetapi saya masih tetap menjadi Perdana Menteri, dan dengan yang sedemikian bertanggungjawab di atas segala tindakan mengenai darurat. Tun Razak sentiasa berunding dengan saya.

Pada masa yang lepas sebahagian orang-orang Cina yang tertentu telah menfitnah Tun Razak dengan mengatakan bahawa beliau tidak suka orang-orang Cina atau pun anti orang Cina. Saya telah kenal biasa dangan Tun Razak sebagai seorang rakan dan sahabat dan selama saya menjadi Perdana Menteri saya dapati beliau adalah seorang nasionalis dan seorang patriot. Beliau juga seorang yang sanggup berkorban untuk bangsa dan negara, dan adil dalam petimbangannya.

Selain daripada itu saya berani menambahkan lagi kenyataan saya itu mengenai Tun Razak. Pertalian saya dengan Tun Razak merupakan satu ikatan yang tidak ada tolok bandingnya dalam sejarah. Selama beberapa tahun dari semenjak merdeka, perhubungan kami ini tidak dapat dipisahkan, kerana ia terjalin dengan satu ikatan saling mengerti dan hormat-menghormati antara kami berdua. Persahabatan kami sama ada dalam jawatan atau pun di luar jawatan sangatlah erat sehingga kami sentiasa saling bergantung. Beliau boleh mendapatkan nasihat saya pada sebarang waktu, sama ada siang atau pun malam, dan saya pula boleh berpaling kepadanya untuk mendapatkan buah fikiran pada bila-bila masa sahaja yang saya perlukan. Kalau saya dipanggil ’Bapa Malaysia’, maka Tun Razak adalah seorang yang menjadi pencipta kemerdekaan kita.

Kerja-kerja Tun Razak dalam masa darurat sudah cukup untuk membuktikan dengan jelas kesanggupan beliau untuk menjalankan tugas dan kesediaan beliau untuk memberi apa jua rupa pengorbanan. Bersama-sama dengan ahli-ahli Kabinet yang lain, beliau dapat menyakinkan kita semua bahawa setiap orang di negara ini akan dapat hidup dengan aman dan harmoni dan bebas daripada sebarang ketakutan dan kebimbangan.

Sikap Tun Dr Ismail masuk balik ke dalam Kabinet ketika negara sedang dalam krisis juga merupakan satu tindakan yang sungguh mulia. Beliau telah membuktikan diri sebagai seorang yang amat setia kepada negara dan sahabat-sahabatnya. Saya sukacita menyatakan bahawa boleh dikatakan kesemua ahli-ahli Kabinet Perikatan mempunyai semangat kesetiaan yang seperti ini. Selain daripada itu, sikap mereka bekerjasama sebagai satu pasukan merupakan kejayaan yang menggalakkan.

Pada malam 15 Mei saya menerima satu laporan yang mengatakan bahawa satu kejadian yang telah berlaku di Melaka di mana seorang telah terbunuh dan seorang lagi tercedera. Saya segera mendapatkan sebuah helikopter untuk pergi ke Melaka pada pagi 16 Mei.

Setibanya saya di lapangan terbang Melaka, saya telah dibawa terus ke Ibupejabat Polis untuk mendengar laporan-laporan. Kemudian saya pergi melawat ke tempat kejadian.

Menurut Polis Melaka, samseng-samseng Cina telah menyerang dua orang pengayuh beca roda tiga Melayu, di Jalan Bandar Kubu dan memukul mereka dengan kejam sehingga seorang daripada mereka telah mati kemudiannya, tetapi seorang lagi telah dapat menyelamatkan dirinya.

Ketika itu polis sedang menjalankan rondaan, dan mereka mengejar samseng-samseng itu. Samseng-samseng itu telah lari masuk ke sebuah bangunan rumah pangsa dengan diburu oleh polis. Sejurus kemudian satu tangkapan telah dibuat.

Setelah dijalankan penyiasatan, maka terbuktilah bahawa seorang ahli parti politik pembangkang telah memberi upah kepada samseng-samseng itu untuk mencetuskan sesuatu kejadian. Bagi memendekkan cerita, ahli parti politik tersebut itu telah di tangkap kemudianya di sebuah negara lain dan ditahan.

Kemudian saya pergi ke Ibu Pejabat UMNO di Melaka untuk bertemu dengan beratus-ratus orang ahli UMNO yang datang dari beberapa buah negeri termasuk Kedah dan Negeri Sembilan kerana mereka terlantar di negeri itu, Mereka telah datang ke Melaka untuk merayakan Mandi Safar dan oleh kerana adanya perintah berkurung, mereka tidak dapat pulang ke negeri masing-masing. Selepas mangaturkan perjalanan pulang mereka dengan diiringi oleh pasukan kawalan, maka saya pun pulang ke Kuala Lumpur.

Saya sentiasa sibuk dan tidak pernah berdiam diri sejak meletusnya kekacauan. Setiap hari saya bermesyuarat dengan menteri-menteri kanan, melawat ke pusat-pusat orang pelarian dan pusat pembahagian makanan, dan juga pergi ke Ibu Pejabat Polis Selangor untuk mendengar laporan dan memberi arahan.

Pada petang 16 Mei sekembalinya saya dari Melaka, saya telah memanggil mesyuarat menteri-menteri di Residency, dan dalam mesyuarat itulah Tun Razak telah dilantik dengan rasminya sebagai Pengarah Gerakan Negara. Pelantikanya itu telah diumumkan dalam Warta Kerajaan pada hari yang berikutnya, 17 Mei.

Dalam mesyuarat itu juga saya telah memberi kerja tertentu kepada menteri-menteri yang lain bersangkutan dengan darurat, seperti menguruskan hal-hal pembahagian makanan, menubuhkan pasukan kawalan (vigilante corp) dan menyebarkan maklumat-maklumat yang betul dan benar kepada orang ramai.

Lewat hari ini, saya telah melawat Ibu Pejabat Palang Merah untuk menyaksikan beratus-ratus sukarelawan, lelaki dan perempuan, tua dan muda, yang sedang berkerja dengan riang untuk membungkus dan manghantar pakaian ke tempat-tempat yang diperlukan oleh orang ramai. Dari sana saya telah pergi ke Stadium Merdeka dan Stadium Negara di mana lebih 3,000  orang diberi perlindungan. Saya telah berbual-bual dengan mereka dan berunding cara-cara bagaiamana orang-orang yang tidak mempunyai rumah dapat diberi rumah baru, dan perkara-perkara mengenai dengan kemungkinan mereka dapat hidup kembali mencari nafkah masing-masing seperti dahulu. Saya juga telah pergi ke Masjid Kampung Baru di mana beberapa orang sedang diberi perlindungan. Sesetengahnya telah datang kerana hendak mengambil bahagian dalam perarakan dan tidak dapat pulang ke rumah masing-masing, dan yang lain lagi telah datang ke situ kerana mencari perlindungan.

Segala kerja yang saya sebutkan tadi belumlah mengakhiri kewajipan-kewajipan saya untuk hari ni. Kerja saya yang paling penting sekali akan menyusul pada malamnya. Pada malam itulah saya telah menaiki kereta menuju ke Televison Malaysia dan membawa di dalam saku saya sekeping kertas yang mengandungi tulisan yang amat bersejarah yang pernah saya karang selepas daripada Pemasyhuran Kemerdekaan 12 tahun yang lepas. Dalam ucapan itu saya telah memberitahu rakyat Malaysia dan seluruh dunia bahawa selepas daripada kejadian-kejadian bunuh membunuh dan bakar membakar yang telah berlaku selama tiga hari tiga malam yang lepas telah mengorbankan banyak jiwa dan menjahanamkan harta benda, maka perbuatan-perbuatan itu mestilah diberhentikan sama sekali.

Sungguhpun hati saya hancur dengan apa yang akan saya isyhtiharkan dalam ucapan saya itu, tetapi saya juga berasa insaf bahawa inilah langkah yang sebaik-baiknya. Dalam ucapan saya itulah saya telah mengishtiharkan darurat di seluruh negara.